رومي وه گوته- واصيلان شرق و غرب
گزارش از همايش بین المللي در خجند تاجیکستان
دکتر نورعلی نورزاد - شاعر و پژوهشگر تاجیک

بزرگداشت مولانا جلال الدّين رومي، امسال در سراسر کشورهاي فارسيزبان و ماوراي آن 800- سالگرد مولود مبارک این عارف ناماور تجليل ميشود، در اجاد تمايولهاي تازه شناخت زندگي و تعليفات وی، انچنين برگذاري همايش و نشستهاي بانفوز علمي را در پي خود ميآورد. این بود، که در شهر خجند همايش بین المللي به عنوان "رومي- گوته: مکالمه فرهنگها" داعر گرديد، که در کار آن گروه مولوي پژوهان و گوتهشناسان از کشوهاي آلمان و ایران، روسيه و ازبکستان، قزاقستان و اوکراين دعوت شده بودند. در کار جلسه افتتاهي همايش رئيس ويلایت سغد عبد القاحر ناظيراف شرکت ورزيده، در کنار خیرمقدم گفتن مهمانان این انجمن بانفوظ علمي، برگزاري این همايش را اقدام نجيب در شناخت دو سخنور بزورگ بشري- مولانا و گوته از منظر گفتوگوي فرهنگهاي شرق و غرب ناميد. رئيس دانشگاه دولتي خجند به نام آکادميسیونغفوراف، پرفسار ناصرجان سليماف ظمن خشامديد مهمانان عالقدر همايش افزود، که هدف از برگزاري این کانفرانس علمي به هم نزديک نمودن غایه و آرمانهاي یگانه پژوهشگران وطني و خارجي از زاويه معرفت ادبيات فارسي و شخسيتهاي بينظير ادبيات جهان محسوب ميشود. نماینده سفارت آلمان کای فرانکي اقدام دستندرکاران همايش را قدمي استوارو بردبار به سوي مکالمه فرهنگي شرق و غرب ناميد وه براي تجّه مخصوص به آثار گوته و نشر نمونهاي برجسته اشعار این شاعر ناماور آلماني سپاسمندي خويش و نمایندگي کشور آلمان را در تاجيکستان بيان ساخت.

سپس، در جلسه افتتاهي همايش 4 معروزه علمي شنيده شود، که در مهور آنها برّسي و تحقيق زندگي و ميراث این دو سخنور ممتاز قرار داشت. شاعر و ادبپژوه ایراني سئيد علي مسوي گرمارودي منظومهاي ريوايي "شاهنامه"-را با داستانهاي ريوائيي "مثنوي" موريد تهليل و مقائيسه قرار داده، جایگاه مولانارا در گستريش قصّّه پردازي و آفرينش داستانهاي جالب بر اساس پديدهاي فرهنگي کهن ایراني و اسلامي بازگوي نمود. در معروزه علمي دانشمند آلماني ارنا گیزير پیوندهاي تاجيکي و آلماني از منظر ارطباتات موسيقي هر دو کشور مترح گرديد. پرفسور عبدالمنّان نصرالدّين جایگاه سخنوران معروف مشريق زمينرا در اثر بزورگ گوته "ديواني غربي و شرقي" عرضيابي نمود. پرفسور مطلوبه ميرزايونوس در رابطه به جایگاه مکالمه فرهنگها در "ديوان غربي و شرقي" سخنرانی پرمهتواي علمي اراه نمود. پژوهشگر ديگر از کشور ازبکستان حميدجان حميدي در موريد نقش و تعسير مولانا به ادبيات ازبکي ملاحزات جالب علمي بيان ساخت.

بعدن همايش کاري خودرا در دو بخش-"رومي و وحدت معنوي انسانيت" و "گوته و مکالمه فرهنگي شرق و غرب" در مدّت دو روز ادامه داد. درمجموع در کار این بخشها بيش از 40 مقاله علمي شنيده شد و دانشمنداني چون آليکسندر گيیزير، فيروز بهار از آلمان، دکتوران اصدالله واحد، ابراهم رنجبر، مهمود حدّادي از ایران، باقيجان تخليوف از ازبکيستان، مودر بخشي ادبی روزنامه "ادبيات و سنعت" ميرزا شکورزاده از تاجيکستان، مودير مسعول مجلّه "سخن عشق" جمهوري اسلامي ایران آزيتا همداني از ایران و ديگران از مهمانان افتخاري همايشي بین المللي بودند، که در کار این بخشها معروزهاي پوربار علمي خودر راجيع به زندگينامه و آثار مولانا و گوته منظور ساختند. ياداور باید شد، که در زمان برگزاري این همايش دستندرکاران آن- مقامات حاکميت دولتي ولایت سغد، دانشگاه دولتي خجند ، گمنا زي به نام گوته موفّق بر آن شدند، که کتابهاي "صد برگ غزل" منتخب از ديوان شمس تبريزي، "از ديوان غربي و شرقي" گوته و مجموعه مقالات سخنرانان همايش را روي چاپ آورند. کتاب "از ديوان غربي و شرقي" گوته فراگير نمونهاي اشعاري این شاعر معروف آلماني با سه زبان بود، اوّلين بار در تاجيکستان منتشر مردد.

شام روز اوّل همايش مهمانان آن در مهفل ادبي هرماهه "گنج سخن" شرکت ورزيدند. شام شعرو ادبيات، قراعت اشعار ملکوتي مولانا، اجراي سماع، سخنراني هاي پوربار مهمانان و پيامهاي شادبادي آنان فزاي این شام را معتّرو معنبر و نوران ساختند.

در انتهاي همايش با بگزاري ميزگرد در موردي تقويت مکالمه فرهنگها و شناخت تمايولهاي جهان امروز از منظر این مکالمها اعلاميه همايش بین الملّلي قراعت گرديد. شيرکتکنندگان این انجومن بانفوظ به این موافقه رسيدند، که منبعد در این راستا پیوندها باید گستريش يابد و دو سال يا سالي یک باراین همايش به ظور مختلف با فراگيري موزوعات مختلف در یکي از کشورهاي عزو آن داعر شود. با نظرداشت این که در سال 2008 جشواره بزرگ 1150 سالگي آدم الشّعرا رودکي تجليل ميگردد، امکان دارد، که در رابطه به این جشن و موزوع اساسي انجمن همايش نوبتي برگزار کرد شود.

آزمون مولوي خواني جمعبست گرديد

طول بيش از یک ماه بود، که در دانشگاه دولتي خجند به نام آکاديميک ب. غفوراف تاجیکستان آزمون مولوي خواني ميان دانشجويان دانشگاه از روي شرتهاي حفط و قيراعت اشعار، بیتبرک، سوال و جواب، نمايش آثار و لوههاي ديواري مربوط به زندگينامه و آثار مولانا، خوشنويسي داعر گرديد. رياست دانشگاه تسميم گريفته بود، که به هر نفر دانشجوي غاليب، که در آزمون بيش از 1000 بیت از اشعاري مولانا ازبر ميکند، 1000 ساماني مکافات داده ميشود.

آزمون در دو دور داعر گرديد. در دوره اوّل دستها از روي فاکولتها به چهار گروه تقسيم شده، مطابق شرتهاي منظورشده قوّه آزماي نمودند. غالبان هر گروه به دور نهاي راهخط گرفتند. از روي دور اوّل آزمون فاکلتهاي فنون طبيعي، زبانهاي شرق، فلالوژي تاجيک و ماليه و اقتساديات بازار به دور نهاي راهخط گريفتند. در دور نهاي باشد، فاکولتهاي زبانهاي شرق و فلالوژي تاجيک با گرفتن 57 خال مقام اوّل را ساحب شدند. دانشجوي فاکولته زبانهاي شرق بهرام رهمتزاد و دانشجوي سال اوّل فاکولته فلالوژي تاجيک مرواريد خواجيوا با ازبر نمودن 1050 بیت از اشعار مولانا به گريفتن جايزه اوّل آزمون- یعني 1000 ساماني هر یکي مشرّف گرديدند. دانشجويان ديگر از همين فاکولتها- فطح الله اسحاقاف و فرخنده رجباوا متناسبن مقامهاي ديگررا دريافته به گريفتن جايزهاي پولي آزمون مشرّف شدند.

مراسم جمعبست و سپاريدن جايزها در وضعيت تنتنوي در شهرک "خرّمشهر" با برگذاري یک مهفيل ديگر شب يادبود مولانا صورت گرفت. نماینده مقامات حاکميت دولتي ولایت سغد رستم اسماناف جايزهاي اوّل و شاعر خلقي تاجيکستان فرزانه جايزه دوّم را براي غالبان سپاريدند. براي همه ایتراکداران فعال و فاکلتهاي غالب مکافاتهاي تعسيسداده آزمون سپاريده شد. دانشجويان فاکلته زبانهاي شرق پاره ای از حکایت "شاه و کنيزک" را از "مثنوي معنوي" ، انچنين رقص سماع را به نمايش گذاشتند.

شاعر و درامنويس طالب کريم آزرخش با تهنيت برگزاري این آزمون غزلي را از مولانا زمزمه کرد و همچون واريث مولانا شعري را از خود قراعت نمود.

رئيس دانشگاه خجند، پرفسور ناصرجان سليماف در فراورد مهفل با سپاريدن تهفها به فاکلتهاي غالب تعکيد ساخت، که این مهفل هرچند خاطیموي است، امّا آغاز يادمانهاي تازه ای از مولاناي بزرگ است. ما شکرگذار از آن هستيم، که در داعره برگذاري این آزمون دانشجويان ما توانيستند، که بيشترو زيادتر به مولانا و آثار او نزديک شوند، ابيات زيادي از این شاعر بزرگ ازبر نمایند. جالب آن بود، که حطّی در فاکلتهاي رشتهاي علوم دقيق دانشجويان با آمادگي تمام به آزمون واريد شده، اشعار فراوان ازبر کردند.