استاد فلسفه دانشگاه تهران گفت: تفکر شرقی در ساحت جان است و دیدگاه مولانا هم شباهت های زیادی با این تفکر دارد.

دکتر محمدرضا ریخته‌گران استاد فلسفه دانشگاه تهران عصر روز 6 آبان در بخش تفاهم بین مذهبی و فرهنگی در اندیشه مولوی که در حاشیه کنگره بین المللی بزرگداشت هشتصدمین سال تولد مولانا در سالن اجلاس سران کشورهای اسلامی برگزار شد به بیان مقایسه تفکر مولوی و اندیشه در شرق آسیا پرداخت و با اشاره به نزدیکی اندیشه مولانا در زمینه محسوسات با تعبیر هندوان گفت: تفکر شرقی در ساحت جان است و زمانی میسر می شود که تفرقه و آشفتگی حواس پایان گرفته و ذهن به تموج و اضطراب به در آمده باشد. زیرا نزد هندوان آنچه راه ورود آدمی را به آسمان های عوامل جان می رانده است پایین آمدن همین اضطراب ذهن و به تعبیر مولانا حس خفاش گونه آدمی است.

همین حس است که توهم را پیش می آورد.وی در بخش دیگری از سخناش به مفهوم موکشا یا نجات و رستگاری در اندیشه هندوان اشاره کرد و گفت: استخلاص و رهایی از اضطراب و به تعبیری رهایی از من در تفکر هندوان موکشا نامیده می شود. چون بی قراری و تموج ذهن پایان گیرد درگیری با حس و محسوس نیز پایان می گیرد.
به بیان "اوپانیشادها" پادشاه زنبوران چون در پرواز آید زنبوران جملگی در پرواز می آیند و چون بنشیند جملگی می نشینند.

به تعبیر مولانا: پنبه در گوش حس دون کنید / بند حس از چشم خود بیرون کنید / چون که یک حس در روش بگشاد بند/ مابقی حس ها همه مبدل شوند / چون که یک حس غیر محسوسات بید / گشت قیدی بر همه حساس پدید
ریخته گران در ادامه به برخی تعابیر چینی در این باب اشاره کرد و گفت: چون دل آدمی مغلوب حواس شود و دوست داشته ها و نداشته ها چیرگی یابند نظم و قرار دل می رود و آشوب و پراکندگی خیال پیش می آید.
به تعبیر مولانا: جان همه روز از لگد خوب خیال / و از زیان و سود و از خوف زوال / نی صفا می ماندش نی لطف و رمز / نی به سوی آسمان راه سفر
وی در پایان سخن به طریق نجات از این خطر و راهیابی به آسمان جان اشاره کرد و گفت: در نظر هندوان باید از این بیزاری این جهانی و از حواس خفاش صفت مجرد برکنار شد. به دیگر سخن باید به نیستی و هیچ کس خود بازگردیم.