حسین الهی قمشه‌ای گفت: اگر سازمان ملل متحد یک اعلامیه با عنوان «فطرت جهانی» که برگرفته از مشترکات فطرت انسان‌هاست، صادر کند، جنگ‌ها و مشکلات کمتر می‌شود و صلح مولانا نیز در همین راستاست.

به گزارش خبرنگار ادبی فارس در مراسم «شبی با مولانا» که شامگاه سه‌شنبه 5 آبان در فرهنگسرای نیاوران برگزار شد، «حسین الهی‌قمشه‌ای» در میان تشویق حاضران به سخنرانی درباره «مولانا و صلح جهانی» پرداخت.

در این مراسم که به مناسبت سال جهانی مولانا و روز بزرگداشت سازمان ملل متحد و حضور نمایندگان یونیسف برگزار می‌شد، الهی قمشه‌ای گفت: مناسبت امروز صلح جهانی است و سخنان مولانا هم در راستای صلح جهانی است.اگر سازمان ملل متحد یک بیانیه جهانی تحت عنوان «فطرت جهانی» بدهد که مشترکات فطرت انسانها در آن لحاظ شود، مشکلات کمتر می‌شود و این همان چیزی است که دین ما می‌گوید. اصلا هر فرد و هر قوم و هر رسته یا حرفه باید برای خود یک اعلامیه داشته باشد.
وی افزود: کار مولانا کاری است که همه شاعران آسمانی کردند. شما می‌بینید که سقراط و افلاطون همه خود را شهروند عالم معرفی کردند و برای خود مرز جغرافیایی درست نکردند که دعوا شود. در همین زمینه «مارکوس اورلیوس» می‌گوید بنی آدم اعضای یکدیگرند که بعدها سعدی‌ آن را به نظر در آمد ده بود.

قمشه‌ای با بیان اینکه همه تراژدی‌های شکسپیر بیان علل جنگ‌هاست، عنوان کرد: من تعجب می‌کنم چطور کسی می‌تواند این داستان‌ها را بخواند و باز هم کار بد کنند. همین طور سعدی و فردوسی و سنایی و حافظ از صلح سخن گفتند تا رسید به مولانا که از صلح جهانی گفت: من سلامی از جنس مولانا به همه می‌کنم.
وی به علل جنگ‌ها در تاریخ و جهان از نگاه ادبی اشاره و تصریح کرد: جهل مهمترین عامل جنگ‌هاست و مثال آن همان قضیه کورانی است که می‌خواهند فیل را تشخیص دهند. یکی از بدترین جهل‌ها، جهل مرکب است که همان تعصب است.

این مولوی شناس افزود: چه بسیار جهل‌ها که بهتر از تعصب است و از همین روست که قرآن می‌فرماید دنبال چیزی که نمی‌دانی نرو. پس بهتر است هرچه بیشتر ما علم پیدا کنیم و علم است که همه درها را باز می‌کند و مولانا می‌گوید: «به عاشقان مقدم ز من سلام». عاشقان مقدم همین دانشمندان و شاعران و حکیمان هستند. زیبایی و خوبی است که گوشه‌ای از بهشت را برای ما می‌آورد.
الهی قمشه‌ای اغراض را یکی دیگر از دلایل جنگ دانست و بیان کرد: اغراض نوعی از تعصبات است که بر اثر غرض‌ها رخ می‌دهد و به عبارت دیگر فرد می‌داند ولی غرض دارد. اغراض علم را باطل می‌کند.

این استاد دانشگاه اضافه کرد: اگر در قرن 20 بسیاری از هنرها به سمت انحطاط رفته است، به خاطر به وجود آمدن اغراض است. «برتراندراسل» می‌گوید: با این همه اشتباهات جدید من نمی‌دانم چرا اشتباهات قدیمی را تکرار می‌کنیم.
قمشه‌ای عدالت را هدف شریعت توصیف کرد و افزود: شرع صرفا آداب دینی نیست، بلکه شرع، راه خداست. عدل واقعی این است که حق هر کسی رعایت شود. نشان جامعه بربر این است که معیارهای اندازه‌گیری آن بر هم بخورد و آن معیارها بر فطرت جهانی استوار نباشد.

قمشه‌ای پایین بودن سطح لذات را از دیگر علل جنگ‌ها دانست و گفت: یک لذت حسی است و یک لذت دلی که اینها لذت واقعی نیست. اگر اینها را کنار بزنم به لذت عقلانی می‌رسیم که عقل از زیبایی لذت می‌برد و عقل از حق لذت می‌برد.
در پایان این سخنرانی که لبریز از اشعار و امثال و حکایات برگرفته از زبان و ادبیات فارسی بود برای دقایقی حاضران الهی قمشه‌ای را مورد تشویق قرار دادند و یونسکو پوستر «توسعه هزاره» را به این استاد دانشگاه اهداء کرد.