8 مهر، سالگرد تولد «مولانا جلالالدین بلخی» و روز بزرگداشت او در سالی است که بنام سال جهانی مولانا در یونسکو به ثبت رسیده است.
به گزارش فارس، به نقل از دانشنامه ویکی پدیا، جلالالدین محمد ابن محمد ابن حسین حسینی خطیبی بکری بلخی معروف به جلالالدین رومی، جلالالدین بلخی، رومی، مولانا و مولوی از زبدهترین عارفان و یکی از مشهورترین شاعران فارسیزبان به شمار میآید. نام او محمد و لقبش در دوران حیات خود «جلالالدین» و گاهی «خداوندگار» و «مولانا خداوندگار» بوده و لقب «مولوی» در قرنهای بعد (ظاهراً از قرن نهم) برای وی به کار رفته است. از برخی از اشعارش تخلص او را «خاموش» و «خموش» و «خامش» دانستهاند. خانواده وی از خانوادههای محترم بلخ بود و گویا نسبش به خلیفه دوم «ابوبکر» میرسد و پدرش هم از سوی مادر به قولی دخترزاده «سلطان محمد خوارزمشاه» بود، هرچند «بدیعالزمان فروزانفر» از مولاناشناسان نامدار با ارائه دلایل کافی این نظریه را رد کردهاست.
مولوی در مورد خویش چنین سرودهاست:
هوسی است در سر من که سر بشر ندارد من از این هوس چنانم که ز خود خبر ندارم
دو هزار ملک بخشد شه عشق هر زمانی من از او به جز جمالش طلبی دگر ندارم
زندگی
مولانا در سال 604 قمری در بلخ زاده شد، چون محمد خوارزمشاه با مشایخ از راه کم لطفی پیش میرفت، پدرش «بهاءالدین» تاب نیاورده و در سال 609با خانودهاش خراسان را ترک نمود. مدتی در وخش و سمرقند بسر برد. آنگاه از راه بغداد به مکه رفت و پس از نه سال اقامت در الجزیره به دعوت «کیقباد سلجوقی» که صوفیمشرب بود به قونیه پایتخت سلجوقیان روم رفت.
جلالالدین پس از مرگ پدرش در سال 628قمری، نزد «برهانالدین ترمذی» که از شاگردان پدرش بود شاگردی کرد و مدتی همنشین شمس تبریزی شد و بالاخره خودش پایهگذار طریقتی شد که مشهور به طریقت مولویه شد. مولانا به سال 672 قمری دیده از جهان فرو بست و در همان قونیه دفن شد. آثار وی به بسیاری از زبانهای زنده دنیا ترجمه شدهاند و در اروپا و امریکا شهرت بسیار دارند.
آثار
این شاعر، کتاب معروفش «مثنوی معنوی» را با بیت معروف «بشنو این نی چون شکایت میکند/از جداییها حکایت میکند» آغاز میکند. در مقدمه کاملاً عربی مثنوی معنوی نیز که به انشای خود مولانا است، این کتاب به تأکید «اصول دین» نامیده میشود «هذا کتابً المثنوی، و هّو اصولُ اصولِ اصولِ الدین».
مثنوی حاصل پربارترین دوران عمر مولاناست. چون بیش از پنجاه سال داشت که نظم مثنوی را آغاز کرد. اهمیت مثنوی از آن رو نیست که یکی از آثار قدیم ادبیات فارسی ایران است بلکه از آن جهت است که برای بشر سرگشته امروز پیام رهایی و وارستگی دارد. مثنوی فقط عرفان نظری نیست بلکه کتابی است جامع مرکب از عرفان نظری و عملی. او خود گفتهاست: «مثنوی را جهت آن نگفتم که آن را حمایل کنند، بل تا زیر پا نهند و بالای آسمان روند که مثنوی معراج حقایق است نه آنکه نردبان را بر دوش بگیرند و شهر به شهر بگردند.» بنابراین، عرفان مولانا صرفاً عرفان تفسیر نیست بلکه عرفان تغییر است.
غزلیات و اشعار فارسی «دیوان شمس» (یا دیوان کبیر)، محبوبیت فراوانی کسب کردهاند. مولانا در کنار «دیوان شمس» و شعرهایش در «مثنویمعنوی»، رباعیات عاشقانهای نیز سرودهاست که میگویند پس از خیام از بیپردهترین رباعیات به زبان فارسی است. پژوهندگان به ظن قوی بسیاری از رباعیات وی را از او نمیدانند. از آثار منثور او میتوان «فیه ما فیه»، «مجالس سبعه» و «مکاتیب» را نام برد.
رقابت کشورهای برای تصاحب مولانا
یونسکو با پیشنهاد ترکیه سال 2007 را سال جهانی مولانا نامیدهاست.در این سال تمبر مولانا با نمایی از استاد بهزاد در آمریکا منتشر شد.ترکیه در برنامههایی که به مناسبت سال جهانی مولانا برگزار کردهاست، تلاش کردهاست که مولانا را به عنوان یک چهره ترک مطرح کند و به جای مولانا از نام «رومی» استفاده کند و این در صورتی است که وی به قول دکتر میرجلالالدین کزازی، مولانا پژوه شناختهشده، حتی یک بیت شعر هم به ترکی نسروده است و زاده بلخ میباشد. از سوی دیگر تاجیک ها نیز داعیه این را دارند که مولوی را از مشاهیر خود ثبت کنند و استدلال می کنند که مولوی زاده تاجیکستان است. به هر حال مولوی در مثنوی معنوی سفارش به سخن گفتن با زبان پارسی کردهاست:
پارسی گو گرچه تازی خوشتر است عشق را خود صد زبان دیگر است
